24/05/2015 16:21

“Chúng ta có muốn phát triển thị trường vốn?”

Đã lâu lắm mới có một tiếng nói đặt thẳng vấn đề “Chúng ta có muốn phát triển thị trường vốn? Nếu muốn, thì sẽ làm được”. Người đưa ra câu hỏi đó là ông Trần Du Lịch, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM, tại hội thảo “Vai trò của thị trường chứng khoán đối với nền kinh tế” do Sở Giao dịch chứng khoán TPHCM và Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI) phối hợp tổ chức tuần trước.

Rủi ro dựa vào vốn ngân hàng
 
Thực trạng nền kinh tế dựa vào tín dụng ngân hàng đã đến mức rủi ro là một cảnh báo được nhấn mạnh. “Không cải cách thị trường vốn, không thể duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế” - Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia, ông Vũ Viết Ngoạn, nói. Theo ông, nền kinh tế dựa chủ yếu vào vốn ngân hàng đã là yếu kém, mà vốn ngân hàng phần lớn là vốn huy động ngắn hạn, thì rủi ro càng cao.
 
Thị trường chứng khoán là cốt lõi của thị trường vốn, hỗ trợ tái cấu trúc cả hệ thống ngân hàng, nhưng đến nay sự cung ứng vốn của ngân hàng gấp đôi cung ứng vốn của chứng khoán. Thực trạng này xuất phát từ đâu?
 
Thứ nhất là sự phân bổ nguồn lực xã hội chưa hợp lý. Thị trường tài chính còn nhiều bất cập. Người dân cần biết tiền nhàn rỗi của họ nên được đầu tư vào đâu, khả năng sinh lời như thế nào? Muốn trả lời câu hỏi trên, chứng khoán phải phát triển lành mạnh, minh bạch dựa trên bốn thông số: chính sách bảo vệ nhà đầu tư; chính sách xử lý phá sản; tiếp cận vốn; thực thi pháp luật. Khi quyền lợi nhà đầu tư (khả năng sinh lời, khả năng an toàn) chưa được đảm bảo, làm sao thu hút được vốn xã hội?
 
Thứ hai là lãi suất thực dương. Kênh ngân hàng đang duy trì lãi suất tiền gửi ở mức cao so với lạm phát và chính điều đó đã thúc đẩy vốn chảy vào tiết kiệm thay vì chảy vào các kênh khác như chứng khoán, bất động sản, sản xuất - kinh doanh. Lãi suất huy động cao không chỉ để tạo nền cho sự ổn định giá trị tiền đồng, mà quan trọng hơn là duy trì sự an toàn của hệ thống ngân hàng. Với khối lượng nợ xấu như hiện nay, ngân hàng luôn luôn phải có nguồn huy động cao để đảm bảo luân chuyển vốn cũng như thanh khoản.
 
Chứng khoán đang tăng trưởng âm
 
Từ đầu năm đến ngày 15-5-2015 mức tăng trưởng của thị trường chứng khoán Việt Nam âm 0,77%, thấp nhất trong khu vực và kém xa thị trường các nước phát triển. Một nhà đầu tư đến từ Malaysia có mặt tại hội thảo nhận xét, đúng là chỉ số P/E (giá trên lợi nhuận của cổ phiếu) của chứng khoán Việt Nam hiện thấp hơn các nước khối Asean, nhưng nước ngoài không chỉ nhìn vào P/E. Họ nhìn vào niềm tin của nhà đầu tư đối với thị trường, mà niềm tin của nhà đầu tư nội đang không tốt.
 
Các diễn giả đề xuất phải có chính sách điều tiết dòng chảy vốn vào thị trường chứng khoán nói riêng và tài chính nói chung. Nếu lợi tức từ tiền gửi tiết kiệm cao hơn lợi tức đầu tư từ thị trường vốn, thì sao khuyến khích đầu tư?
 
Lúc này là lúc cần nuôi dưỡng nhà đầu tư, tuy nhiên nuôi dưỡng thế nào? Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, như phát biểu của ông Nguyễn Thành Long, Phó chủ tịch, thừa nhận chúng ta đang thiếu nhà đầu tư tổ chức - những người có khả năng dẫn dắt thị trường. Con số 1,6 triệu nhà đầu tư chưa phải nhiều và còn thấp nếu tính trên dân số và so sánh với số người gửi tiết kiệm, số tài khoản cá nhân đã mở.
 
Ở tầm vĩ mô, ông Huỳnh Thế Du, thuộc Chương trình Giảng dạy kinh tế Fulbright, cho rằng mục tiêu và bước triển khai ban đầu của thị trường chứng khoán là rất tham vọng, nhưng thực tế lại không như kỳ vọng và có những bước thụt lùi. “Sự thụt lùi khi đưa Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trực thuộc Bộ Tài chính năm 2004” - ông Du nhận xét - “Sáp nhập hai sở chứng khoán tới đây cần tránh một sự thụt lùi khác. Việc đặt trụ sở hay trung tâm vận hành chính ở đâu cần hết sức cân nhắc. Thị trường chứng khoán là đặc trưng của nền kinh tế thị trường thuần túy. Kinh nghiệm các nước cho thấy sở giao dịch chứng khoán nên đặt ở nơi có các hoạt động kinh tế sôi động nhất”.
 
Cổ phần hóa và cổ phiếu không giao dịch
 
Một nhà đầu tư nước ngoài phản ánh quy mô của thị trường chứng khoán Việt Nam nhỏ, nhưng điều e ngại hơn cả là nhiều doanh nghiệp niêm yết có lượng cổ phiếu có thể giao dịch thấp do tỷ trọng cổ phiếu Nhà nước sở hữu vẫn quá cao. Đây là một trong những cản trở lớn nhất trong giao dịch trong con mắt nhà đầu tư nước ngoài và nó liên quan đến quá trình cổ phần hóa, đưa các doanh nghiệp lên sàn.
 
Ông Nguyễn Trọng Dũng, Phó trưởng ban Ban Chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp Trung ương, khẳng định mục tiêu cổ phần hóa không phải bán cổ phần giá cao, mà là chuyển doanh nghiệp nhà nước từ một chủ thành đa sở hữu, nâng cao sức cạnh tranh doanh nghiệp. Thực tế chỉ ra cổ phần hóa chỉ thuận lợi khi thị trường chứng khoán tăng trưởng. Những năm chứng khoán suy thoái là thời gian cổ phần hóa trục trặc.
 
Không ít vấn đề đang cản trở sự phát triển của thị trường vốn. Giải quyết những vấn đề ấy đòi hỏi phải có những điều chỉnh nhất định về mặt chính sách cho phù hợp với bối cảnh mới. Chính sách ở đây không gói gọn trong lĩnh vực tài chính, nó bao hàm cả chính sách tiền tệ - ngân hàng.
 
Hải Lý
Theo TBKTSG